فَخَرَّ مَغْشِيّاً عَلَيه فَسُئِلَ عَنْ ذلِكَ . قالَ : ما زِلْتُ اكَرِّرُها حَتّى سَمِعْتُ مِنْ قائِلِهَا . « 1 » قالَ الشّيخُ الْكَبيرُ شَهابُ الدّين : كانَ لِسانُ جَعْفَرٍ الصَّادِقِ عَلَيْهِ السَّلامُ في ذلِكَ الْوَقْتِ كَشَجَرِ مُوسى - عَلَيْهِ السَّلامُ - عِنْدَ نِدائِه مِنْها بِانّي أنَا اللَّه . « 2 » و چنين نمايد كه صلاة معراج نيز چنين بوده ، چنانچه از روايت عِلَل « 3 » ظاهر مىشود . و ببايد دانست كه نيت از اهمّ وظايفِ قلبيه است كه صورت كماليهء عبادات به آن است ؛ و نسبت آن به صورت اعمال ، نسبت باطن به ظاهر و روح به بدن و قلب به قالب است . و از اهمّ وظايف و اشدّ شرائط آن بر عامه ، تخليص آن است . و كمتر نيتى اخلاص حقيقى تواند داشت ؛ بلكه خلوص مطلقْ از اعلا مدارج اولياى كُمَّل است ، زيرا كه اخلاص عبارت از تصفيهء عمل از مطلقِ شوبِ غير حقّ است . و آن در عبادت عامه ، تصفيه از شرك جلى و خفى است ، از قبيل ريا و عجب و افتخار : أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ . « 4 » و در عبادت خواص ، تصفيهء آن است از شوب طمع و خوف كه در مسلك آنها شرك است . و در عبادت اصحاب قلوب ، عبارت است از تصفيهء از شوب انانيّت و انّيّت ، كه در مسلك اهل معرفت شرك اعظم و كفر اكبر است : « مادر بتها بت نفس شماست » . « 5 »

--> ( 1 ) - « از امام صادق عليه السلام حكايت شده است كه روزى در نماز بود ، بيفتاد و از هوش برفت . از او سبب پرسيدند . فرمود : " پيوسته آن ( آيه ) را تكرار مىكردم تا آنكه آن را از گوينده‌اش شنيدم " . » الاصطلاحات ، ص 120 ، محجّة البيضاء ، ج 1 ، ص 352 . ( 2 ) - « شيخ كبير ، شهاب الدّين سهروردى ، گفته است : زبان جعفر صادق عليه السلام در آن هنگام همانند درخت موسى عليه السلام بوده است آنگاه كه خداوند از ( طريق ) آن نداى « إنّي أنا اللَّه » سر داد . » دو منبع پيشين . ( 3 ) - علل الشّرائع ، ص 312 ، باب 1 ، حديث 1 . ( 4 ) - « هان ، كه دين خالص فقط از آن خداست . » ( زمر / 3 ) ( 5 ) - مادر بتها بت نفس شماست / زانكه آن بت مار و اين بت اژدهاست . مثنوى ، دفتر اول ، ص 22 .